Su Nobel 2018: mudàntzias climàticas e tennològicas

Apustis de una pariga de annus, su Nobel est torrau a sa macroeconomia e ant bintu duus economistas americanus (nimancu nau si boliat...) po su traballu chi ant fatu ambaduus po fai cumprendi ca serbit a tenni contu de is mudàntzias me in s'anàlisi macroeconomica.

William D. Nordhaus

Paul M. Romer

William Dawbney Nordhaus, professori de Yale, at passau unu biaxi de tempus de sa vida cosa sua, circhendi de fai cumprendi a is guvernus ca tocat a s'interessai de is mudàntzias climàticas, pruschetotu consillendi-ddis a ghetai pagamentas a chini impestat s'àiri cun emissionis de carbòniu. Issu etotu narat cun unu pillu de tristura, ca no nc'est arrennèsciu a cunvinci su guvernu de su Stadu cosa sua etotu e duncas ca ddi benit traballosu a essi otimista po su tempus benideru.

Paul Michael Romer, professori de sa New York University, invecis, at traballau pruschetotu apitzus de s'efetu de sa polìtiga me in sa macroeconomia, arribendi a amostai comenti is guvernus podint tirai is odriangus de sa crescina tennològica. No est debadas difatis chi, a s'imbressi de su cumpàngiu de Nobel cosa sua, nci-dda fait a essi prus otimista pròpiu poita ca su traballu cosa sua nd'at bogau a pillu cantu (e comenti) siat de importu s'atividadi de is guvernus po su tempus benideru.

No est sceti sa chistioni de essi otimistas o pessimistas conca a su tempus benideru chi nci-ddus stèsiat unu paghiteddu s'unu de s'àteru, casi ca Nordhaus sighit a pensai ca su mercau siat s'ùnica possibilidadi de aparixai is cosas e duncas parit unu paghiteddu prus standard me in sa bisura cosa sua de s'economia e invecis Romer est connotu po ai scritu unu paperi aundi criticàt àterus economistas po ai portau (e sighiri a portai) sa matemàtica prus po fai bessiri is cosas malas a cumprendi prus che bellas a cumprendi. Mancai siant ambaduus sigurus chi is mercaus no siant totu farra de fai òstias e andant ghiaus.

Sa cosa chi ddus fait assimbillai de prus, e duncas alloddu su poita ddis donai su prèmiu petepari, est ca ambaduus ant agiudau a arredusi su strobu chi agatant is guvernus candu pensant de fai calincuna cosa po agiudai s'economia: unu faendi unu contu de su chi costat a no fai nudda (po is mudàntzias climàticas) e s'àteru faendi unu contu de su chi si guadàngiat a fai calincuna cosa (po is mudàntzias tennològicas).

Po ndi sciri de prus
The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2018 - nobelprize.org
2018 Nobel in Economics Is Awarded to William Nordhaus and Paul Romer - Binyamin Appelbaum - New York Times

Is investidoris funt impensamentaus po sa cosa faddita

Ligendi unu paghiteddu su chi scriint is giornalis stràngius de su deficit italianu, nci apu fatu càbudu a un'artìculu de su Wall Street Journal, scritu de Jon Sindreu, chi chen'e nisciunu problema, narat su chi sciint totus, ma chi assumancu me is giornalis italianus, no narat nemus: is investidoris (is mercaus ddis iaus a nai) ant a tenni puru arrexoni de tenni pensamentu, ma ddu tenint po sa cosa faddita.

Sa Eurozona, est una "anomalia" narat issu, poita ca is Stadus emitint donniunu is billetus de dèpidu cosa sua (su dèpidu pùblicu) ma in s'interis tenint sceti una Banca Centrali po totus.

Ita nc'intrat custu eis a nai? Nosi dd'arregordat beni Sindreu.
Candu (fiat in mesu a su 2010 e su 2012) sa timoria chi Itàlia, Spànnia e àterus Stadus fessint acanta acanta de dda acabai foras de sa Eurozona, is spread insoru fiant crèscius che macus e nudda nci dda iat fata a ndi-ddus fai calai si no sa fràsia famada de Draghi chi asseguràt ca sa BCE iat a ai fatu totu su chi serbiat po no sconciai totu "Whatever It Takes".

Aici etotu custu beranu candu fiant faendi su guvernu nou, su spread est partiu conca a susu sceti candu est bessiu cuddu paperi chi chistionàt de sa possibilidadi chi s'Itàlia ndi essit pòtzia bessiri de s'Euro. Castiai su gràficu asuta, torrat a passai totu su chi est acuntèssiu a su spread de su 2007.

Ita nos'arregordat duncas Sindreu?
Ca su spread aprètziat sceti s'arriscu chi unu Stadu (s'Itàlia po s'arrexonamentu chi seus faendi nosu) ndi bessat de s'Euro e duncas chi torrit a pagai su dèpidu cosa sua cun su dinai suu (sa Lira, po nai) ca at a balli prus pagu (po nexi de sa svalutatzioni). E duncas po cantu sa genti chi votat, po su prus, at a essi contras a ndi bessiri de s'Euro (e a cantu parit, su 59% de is italianus no bolit) su dèpidu pùblicu no at a essi cosa chi ponit pensamentu a chini ddu pigat, poita ca no podit essi chi sa genti nci perdat su dinai.

Sindreu serrat s'artìculu pròpiu cun unu consillu po is investidoris chi bollint investiri a tempus longu: po cantu apalas de s'Euro ddoi est sa genti, chi bieis unu billetu de dèpidu chi de interessu pagat prus de cussus tedescus, pigai-ddu ca cumbenit.

Po ndi sciri in prus
Investors Should Call Italy’s Bluff - WSJ - Jon Sindreu

Smith naràt ca...

Torrendi a fueddai de economistas e de su chi narànt, oi una filera de fràsias de Adam Smith, arremonau de genti meda che su babu de scièntzia econòmica,po ai scritu "S'Arrichesa de is Natzionis" me in su 1776.

Adam Smith
màgini liada de Wikipedia

Parit, de s'esperièntzia de totu is tempus e de totu is natzionis, chi su traballu de is òminis lìberus costit prus a baratu chi no su de is scraus.

Candu su guadàngiu calat, is butegheris funt prenus de afroddiu po si chesciai ca su cumèrciu est calendi, candu invecis is guadàngius prus bàscius funt sa cunseguèntzia naturali de sa prosperidadi.

Su mundu no at mai biu, ni at a biri mai, chi dd'acabit po essi giustu a tirai a billetus de sorti.

Su cixilianu serbit, sa prata serbit a pagu cosa.

A dònnia manera, no acostumat a acuntessi chi unu grandu meri siat unu chi amilliorat is cosas.

Sa grandu afàriu, chi agataus sèmpiri, est a fai dinai.

Aundi ddoi est arrichesa manna, aici ddoi at disparidadi manna.

No est giustu chi totu sa sociedadi depat partziri sa spesa de una cosa chi fait guadangiai sceti una parti de sa sociedadi.

Su no ai mai fatu nudda chi no sa de dexiotu partis de un'agulla no est meda po donai dinnidadi a sa vida de unu cristianu.

 

Po ndi sciri de prus:

Adam Smith - Wikiquote

Sa sotziedadi chen'e dinai contanti est una frigadura

Sa chistioni de su dinai contanti, fatu-fatu torrat a bessiri a pillu e su chi si ligit funt pruschetotu arrexonamentus contras, poita ca iat a agiudai sa corrutzioni, s'evasioni e àteras cosas malas. No tocat perou a si ndi scaresci ca liendi-ndi sa possibilidadi a sa genti de portai su dinai contanti, nosi nci fait imbucai in deretura in unu mundu prus pagu lìberu e chi a castiadoris tenit is bancas e is cumpangias chi guvernant is pagamentas digitalis.
Apu tradùsiu s'artìculu de The Guardian, scritu de Brett Scott (ativista chi in un'àtera vida at traballau in sa bursa) poita ca chistionat de cosas (mancai siant inglesas) chi acostumaus a si ndi scaresci chistionendi de contanti.
Gosai-si-ddu.

  In totu su mundu ocidentali, is bancas funt serrendi bancomat e filialis. Funt circhendi de nosi donai una impellida a portai is sistemas digitalis insoru. Comenti Google bolit chi donniunu imbuchit e scartafollit s'arretza cun su portali privau cosa sua, diaici is istitutzionis finantziàrias bolint chi donniunu imbuchit e scartafollit s'economia cun is ainas insoru.

  Un'àtera mira est sa de spendi prus pagu po fai prus guadàngiu. Me is filialis serbit genti. A ponni aplicatzionis chi permitint de fai totu a solus, permitit a is diretoris de is istitutzionis finantziàrias de castiai e guvernai in deretura is clientis.

  Is bancas, mancu nau si bolit, nosi narant un'àtera cosa de su chi funt faendi. De pagu apu arriciu una lìtera de sa banca cosa mia, chi naràt ca fiant serrendi is filialis localis poita ca "is clientis funt bessendi digitalis" e duncas ca issus funt "arrespondendi a is mudàntzias de su chi praxit a is clientis". Deu seu unu de is clientis chi issus funt narendi, ma no ddis apu mai domandau de serrai is filialis.

  Funt faendi che su giogu de su sedatzeddu. Serrendi is filialis insoru o liendi-ndi is bancomat, mi faint bessiri prus traballosu a portai custus servìtzius. Bessit meda prus probabili a scioberai una manera digitali chi is bancas mi bolint fai bessiri prus traballosu a ndi scioberai una non-digitali.

  In s'economia de su naturali, a fai custu ddi narant a intzidai (nudging in inglesu). Chi una istitutzioni chi tenit poderi bolit chi sa genti scioberit una cosa, sa mellus manera est a ddis fai bessiri traballosu a scioberai is àteras.

  Fait a dd'amostai chistionendi de is càscias automàticas me is supermercaus. Asuta asuta su chi bolint fai est a nci bogai is cumissus chi traballant me is càscias po spendi prus pagu, ponendi-ddoi càscias automàticas. Ma a is supermercaus ddis tocat a cunvinci is clientis. Duncas inghitzant amostendi is càscias automàticas che una cosa chi cumbenit. Candu calincunu inghitzat a ddas portai, su supermercau podit nai ca is clientis ant mudau su chi ddis praxit, domandendi a perdonai candu inghitzant a nci bogai is cumissus chi traballànt me is càscias. Custu fait bessiri prus stragu a tenni cumissus de càscia e prus pagu stragu po sa genti a fai cun is càscias automàticas. Abellu abellu ti stitant de is cumissus e ti intzidant a fai a solu.

  Is istitutzionis finantziàriasi aici etotu, funt circhendi de nosi intzidai conca a una sotziedadi de bancas digitalis, chen'e contanti. Sa mira est su guadàngiu. Is atividadi de pagamenta, che Visa e Mastercard bolint cresci su tanti de servìtzius de pagamenta digitali e is bancas bolint spendi prus pagu. Po intzidai serbint duas partis. A primu depint cresci su stragu de su contanti, de su bancomat e de is filialis. Segundu, depint promovi cun fortza un'àtera possibilidadi. Circant de fai "imparai" a sa genti de bolli su digitali, apustis sa genti "scioberat".

  Fait a imparai de su filòsofu marxista Antonio Gramsci. Su cuncetu cosa sua de egemonia, chistionàt de sa manera chi su poderi portat po ndi impreni s'ambienti culturali e econòmicu, aici chi is interessus cosa sua (de su poderi) inghitzint a essi bius de totus che una cosa naturali e chene scioberu. No ddoi fiat nemus tzerriendi me is bias 20 annus a oi po is pagamentas digitalis, ma parit sèmpiri prus naturali chi ant a bessiri s'arrègula. Su ddu permiti, no est una cosa chi no ndi benit de nisciunu logu. Est s'arresultau de su chi ant imbastiu a manera egemonica is istitutzionis finantziàrias.

  Fait a imparai puru de su cuncetu de interpellàntzia (interpellation in inglesu) de Louis Althusser. Sa bidei est ca fait a cunvinci sa genti ca creit in calincuna cosa chi ddus ponis in chistionis comenti e chi nci cretant giai. Bint'annus a oi nemus pensàt ca a portai dinai contanti fiat "stragu", ma dònnia borta chi nci calu a sa metropolitana de Londra biu publicidadis chi mi narant cosa comenti e chi fessi unu chi pensat chi a portai contanti siat stragu. Sa mira est de arribai a mi fai crei ca est stragu e ca a abarrai chen'e contanti est s'interessu cosa mia. Ma una sotziedadi chen'e contanti no est s'interessu cosa tua. Est s'interessu de is bancas e de is cumpangias de pagamentas. Su traballu insoru est de ti fai crei chi siat s'interessu cosa tua puru e funt arrennescendi-nci.

  Su burdellu chi est acuntèssiu de pagu cun Visa, candu milionis de personis bessidas dipendentis de is pagamentas digitalis, in unu patrefillu si funt agatadas arrèscias candu s'arretza monopolìstica de pagamentas nd'est arruta, est gia arresòlviu. Forsis is sistemas digitalis cumbenint ma acostumant a portai puntus centralis de errori (central points of failure in inglesu). Su dinai contanti, a s'àtera parti, no pecat mai. No ddi serbint centrus de datus e no fait a ddus castiai o a ddu guvernai de tesu. Su sistema de is contantis lassat logu chen'e castiadoris. Un'àtera arrexoni chi tenint is istitutzionis finantziàrias e is cumpangias digitalis po ddu fai foras. Is pagamentas fatas cun su contanti funt foras de s'arretza chi custas istitutzionis ghetant po piscai datus e guadàngius.

  Una sotziedadi chen'e contanti est perigulosa. Sa genti chen'e su contu in banca at a essi abandonada, candu ndi ddis ant a liai totu is ainas po su contanti chi teniant innantis. Nc'at puru chistionis psicològicas pagu craras chi narant ca su contanti iat a agiudai a no essi tropu sperditziaus candu invecis a pagai cun una carta o cun su telefonu no ti poderat de spendi de prus. E una sotziedadi chen'e contanti tenit problemas de castiadoria.

  Epuru, bieus ca is guvernus e is istitutzionis finantziàrias funt totus a un'origa. Su Ministèriu de su Scussòrgiu de pagu at fatu una consultatzioni pùblica apitzus de su contanti e de is pagamentas digitalis me in s'economia noba. Dd'ant presentada che una manera de cumprendi a ita puntu seus, narendi ca su contanti est cosa chi sighit a importai. Ma annus de lobismu de is istitutzionis finantziàrias ant fatu frutu. Sa circa de provas arremonat is cosas malas de su contanti - acapiendi-ddu a su crìmini e a s'evasioni - ma pagu etotu narat de is cosas malas de is pagamentas digitalis. 

  Su guvernu inglesu at scioberau de acotzai s'indùstria de is servìtzius finantziàrius digitalis. Custu est pagu cuscentziosu e in mala fidi. Tocat a dd'acabai de crei chi custus contus de una sotziedadi chen'e contanti e de bancas iper-digitalizadas siat chistioni de "progressu naturali". Depeus pensai a dònnia bancomat serrau che a unu passu postu de is istitutzionis finantziàrias po nosi intzidai a imbucai in su corratzu digitali insoru.

Po ndi sciri de prus:
The cashless society is a con – and big finance is behind it - Brett Scott - The Guardian

Su dinai me in sa parti scuriosa de sa luna

Candu is Pink Floyd ant scritu "The dark side of the moon" (Sa parti scuriosa de sa luna) chi est bessiu in su 1973, ant bòfiu allistai unas cantu cosas chi si fuint de sa possibilidadi chi tenit s'òmini de si guvernai e de si cumprendi a solu e chi nci ddu portant a sa chi est sa parti scuriosa de issu etotu. E duncas su tempus chi nci passat, su pensamentu po sa morti, is certidus e puru s'asuria, s'arrelata cun su dinai. E nd'est bessida a pillu sa cantzoni chi totus connosceus che "Money" (Dinai).

Dinai, bai-ti-ndi

Circa-ti unu bellu traballu mellus pagau e stais beni

Dinai, est una cosa stravanada

Aguanta-ddu cun totu e duas is manus e arregua-ddu

Vetura noba, caviali, bisus a cuàturu isteddus fatus a scidu

Pensu ca m'apu a pigai una scuadra de palloni



Dinai, torra-ndi a innoi

Gei stau beni Jack, tira-ndi is manus de su muntoni cosa mia

Dinai, est unu grandu arresultau

Acaba-dda cun custas tontesas de frassu

Deu seu de cussus chi faint biaxis in primu classi

E pensu ca mi iat a serbiri un’aparèchiu Learjet



Dinai, est unu crìmini

Partzi-ddu beni cun totus ma no ndi pinnichis una fita de sa turta cosa mia

Dinai, narant ca

Est s’arrexini de totu su mali oindii

Ma si domandas a ti cresci sa paga

Gei no est spantu chi no t’arregalint nudda

«Ahahah! Tenia arrexoni deu!»

«Eja, tenia pròpiu arrexoni deu!»

«De seguru tenia arrexoni deu!»

«Teniast arrexoni tui de seguru. Cussu mali postu fiat circhendi corpus!»

«Eja!»

«Poita donninunu fait dònnia arratza de cosa?»

«No ddu sciu, fia imbriagu diaderus cuss’orta!»

«Deu fia sceti narendi-ddi ca no podiat imbucai a su nùmeru duus. Fiat pregontendi-mi poita no ndi podiat artziai comenti ddi pariat e praxiat, apustis chi deu dd’apu carcau a erchidus narendi-ddi ca no ndi podiat atziai cumenti ddi pariat et praxiat. Est stètiu unu bellu corpu, ma eus arresòlviu sa chistioni in foras.»

von Hayek naràt ca...

Sighendi a fueddai de economistas e de su chi narànt, oi una filera de fràsias de Friedrich von Hayek, prèmiu Nobel in su 1974, grandu nòmini de sa Scola Austrìaca e connotu po is ideis cosa sua contras a su traballu de su Stadu in s'economia.

Friedrich von Hayek

Sa moralidadi cosa nosta etotu est s'arresultau de unu scioberu culturali. Su chi abarrat est su chi permitit a is gènias de cresci.

Deu prefèrgiu unu ditadori liberali chi no una democratzia cun pagu liberalismu.

Seu diacòrdiu meda chi su stadu arredusat su chi spèndit, ma su ndi calai is tàcias innantis de ai arredùsiu diaderus su chi spendit, est un'arriscu mannu.

Seu arribau a pensai ca, su essi improdderis de is economistas candu arrexonant in su sèriu de cali est su problema mannu de is tempus cosa nosta, ndi benit de sa timoria chi tenint de si imbrutai is manus sartendi-nci de chistionis scientificas a chistionis de valori.

Prus su stadu "cuncordat po fai cosa", prus bessit traballosu po sa personi a cuncordai po fai cosa.

Su chi una sociedadi lìbera donat a una personi, est meda de prus de su chi iat a podi fai sa personi chi sceti cussa fiat lìbera.

Depu nai ca, si essint pregontau a mimi chi fiat cosa de fai unu Prèmiu Nobel po s'economia, ddis ia consillau ca no.

Po ndi sciri in prus:
Friedrich von Hayek - wikiquote

Su sennoràgiu: totu su chi serbit a sciri

Su sennoràgiu (signoraggio in italianu, seigniorage in inglesu) est forsis una de is chistionis economicas chi praxint de prus a sa genti chi si spàssiat circhendi intrallatzus me in dònnia logu, is chi funt arremonaus oindii che complotistas.

In tempus antigu, candu su chi balliat unu soddu fiat diaveras (prus o mancu) su tanti de oru o de prata chi iant postu po fai cussu soddu, candu teniast oru o prata e ddu boliast fai a dinai, nci ddu depiast portai a sa Zecca, issus ti ndi liànt s'oru (o sa prata), ddu scallànt e ti ddu torrànt fatu a soddus, sinnaus cun un'aina chi teniant issus sceti, su còniu (conio in italianu). Su còniu asseguràt ca cussus soddus chi portàst in manus balliant diaveras su tanti chi portànt scritu poita ca po ddus fai iant postu cussu tanti de oru (o de prata). Po ti ddus sinnai, su Sennori feudali, meri de sa Zecca, ti ndi liàt unu tantixeddu de cuss'oru (o de cussa prata) chi nci ddi portàst, fiat cussu tantixeddu su sennoràgiu.

Su sennoràgiu, candu andàt beni, fiat pagu cosa e serbiat a poderai su stadu cun is pagamentas cosa sua, nudda de prus e nudda de mancu de una tàcia. Tocat a nai ca a bortas is Sennoris feudalis sartànt tropu s'arrastu e produsiant (e spendiant) dinai meda cun su pròpiu tanti de oru (o de prata), arribendi a coniai soddus chi portànt sa metadi de su metallu ma chi balliant su pròpiu tanti. E boghendi-ndi dinai a duus tantis, alloddu s'inflatzioni. Forsis est de innoi chi ndi benit s'idei chi s'inflatzioni nàsciat de su tanti de dinai chi su stadu ponit a curri, candu sa beridadi est ca nascit candu su dinai est tropu cunformas a su chi produsit s'economia.

Cun su dinai de paperi, bessiu a pillu candu fiat spacendi su Seticentus e inghitzendi s'Otucentus, est spaciau s'abisòngiu de scallai oru (o prata) po ddu fai a soddus e est arribada sa possibilidadi po is stadus de scriri su tanti chi boliant asuba de un'arrogu de paperi. Custu est su tempus chi eus connotu nosu puru.

Duncas, imoi ca no s'agatant prus Sennoris feudalis ni soddus de oru o de prata de sinnai, ita est su sennoràgiu?

Sa chistioni est custa: is Bancas Centralis imprentant su dinai de paperi o còniant cussu de metallu e ddu imprestant a is àteras bancas (is bancas cumercialis) o ddu portant po comporai atividadis e sa diferèntzia de su tanti chi est costau a imprentai o a coniai cussu dinai cun su tanti chi is Bancas Centralis incàsciant, est su sennoràgiu. Pensai chi, po nai, a fai unu billetu de 100€ costit 2€, duncas su sennoràgiu funt is 98€ de diferèntzia prus s'interessu chi sa Banca Centrali si fait pagai po ddu imprestai. Unu bellu tantixeddu.

E insandus: intrallatzu? Nossi, su sennoràgiu chi incàsciant is Bancas Centralis ddu torrant a is Stadus, comenti amostat sa figura de asuta, abì si biit su manixu chi fait sa BCE (chi imprentat su dinai de paperi) cun is guadàngius cosa sua: ddus incàsciat, ddus partzit a is Bancas Centralis Natzionalis e custas ddus torrant a is Stadus insoru.

Una cosa aici trista, de dinai chi passat de una càscia a s'àtera, chi est fintzas traballosu a cumprendi comenti fatzat a fai pensai a calincunu intrallatzu. E insandus, dda serraus aici sa chistioni cun custu sennoràgiu? Giai ca nci seus, forsis nci dda faeus a ndi bogai una curiosidadi.

Nosi seus sèmpiri pregontaus comenti est chi no apant mai fatu is billetus de 1€ o de 2€ e eus sèmpiri circau is arrexonamentus prus intreuleddaus, ma de totu is cosas forsis sceti a custa fait a torrai sceda cun su sennoràgiu. Sa BCE imprentat su dinai de paperi ma lassat a is Bancas Centralis Natzionalis de coniai su dinai de metallu, duncas totu su sennòragiu po is soddus chi còniant is Stadus si ddu poderant deretu, su sennoràgiu de su dinai de paperi invècias bolit partziu a is Stadus cunformas a su capitali chi is Bancas Centralis Natzionalis insoru tenint me in sa BCE. Forsis faendi-si duus contus, is stadus ant pensau ca ddis cumbeniat de prus a si ddus fai a solus su dinai de 1€ e 2€, chene partziri cun is àterus, comenti iat consillau Duisemberg (candu fiat Presidenti de sa BCE) a Tremonti (candu fiat Ministru).

Po ndi sciri de prus
Signoraggio - Banca d'Italia
Does the ECB make a profit? - European Central Bank
Press Conference Willem F. Duisenberg, President of the ECB, Frankfurt, 12/09/2002

Friedman naràt ca...

A pustis de Keynes e Marx, po ghetai un'ogu a s'àtera parti puru, oi una filera de fràsias de Milton Friedman, grandu economista americanu, babu de su monetarimsu, prèmiu Nobel in su 1976 e connotu che su nòmini prus mannu de sa scola econòmica de Chicago. Is polìtigas economicas de Reagan e Thatcher me is annus 80, fiant fatas sighendi is ideis de issu.

Milton Friedman, fotografia liada de wikiquote.org

Naru gràtzias a Deus po su tempus chi perdit su guvernu. Chi su guvernu est faendi cosas malas, sceti su tempus chi perdit poderat su dannu de essi prus mannu puru. 

Pensu chi sa solutzioni de su guvernu a unu problema est giai sèmpiri mala che su problema etotu e acostumat a fai peus puru.

Una de is faddinas prus mannas est a apretziai is polìtigas po su chi bolint fai intamis de po su chi faint a beru.

Si pensat chi, po aconciai is dannus fatus de unu guvernu chi si fichit in ònnia logu, serbat unu guvernu chi si fichit de prus puru... nc'at una manera sceti po ndi sanai e est a arredusi sa faina de su guvernu - a poderai su guvernu foras de is afàrius. 

Is guvernus no imparant mai. Sceti sa genti imparat.

Sa sotziedadi valoris no ndi tenit. Est sa genti chi ndi tenit.

Sa sotziedadi chi ponit su essi ogualis innantis de su essi lìberus dd'at a acabai chene ni s'una ni s'àtera cosa. Sa sotziedadi chi ponit su essi lìnerus innantis de su essi ogualis dd'at a acabai cun una fita manna de s'una e de s'àtera cosa.

Foras de calincunu, is òminis de afàrius funt diacòrdiu a s'impresa lìbera po totus ma funt contras candu tocat a issus.

Is sindacaus forsis funt una cosa bona po is chi funt scritus ma no faint nudda po is chi funt chene traballu. Casi ca su sindacau poderat bàsciu su nùmeru de is traballus, no fait nudda po issus.

Seu diacòrdiu cun sa legalizatzioni de sa droga. Po sa manera mia de pensai, chi unu si bolit bociri, est in su deretu cosa sua. Su dannu mannu chi portat sa droga ndi benit de su essi contras a sa lei. 

Po ndi ligi àteras

wikiquote.org - Milton Friedman

Marx naràt ca...

Sighendi me in custu gioghiteddu de arregordai is grandus economistas pischendi de sa mitza de totu is cosas chi ant nau, un'àteru de is chi fait a pensai che una rock star est Karl Marx, filosofu e economista tedescu, connotu pruschetotu po ai pensau su comunismu, ma babu (che Keynes etotu) de unu de is mullonis de s'economia: Das Kapital.

Karl Marx me in su 1875
Fotografia liada de wikiquote.org

E insandus, circaus de cumprendi de manera pagu prus afunga su chi pensàt, castiendi su chi naràt.

Is òminis chi faint sa stòria acostumant a no sciri ita arratza de stòria funt faendi.

Is bideis a solas no nci dda faint a fai nudda. Po ddas fai cumpridas, serbint is òminis, chi ponint in pro una fortza pràtiga.

S'ideologia chi cumandat est stètia sèmpiri s'ideologia de is chi cumandant.

Su meri de scraus, si comporat su traballadori aici e comenti si comporat su cuaddu.

Prus est su chi produsit s'operàiu, prus pagu nci dda fait a ndi tenni e prus nc'arruit asuta de su domìniu de su chi produsit, de su capitali.

Me in sa sotziedadi capitalìstica, si produsit tempus lìberu po una classi, furriendi a tempus po traballai totu sa vida de s'àtera genti.

Sa bia po s'inferru est impedrada de intentzionis bellas. 

Prus produsit arrichesa, prus s'operàiu bessit pòberu.

No est sa cuscièntzia de s'òmini chi stabilessit sa vida sua, ma est comenti bivit chi stabilessit sa cuscièntzia cosa sua.

Sa libertadi de sa classi traballadora depit essi frutu de sa classi traballadora etotu.

Spàrtacu fiat unu grandu generali, no unu Garibaldi.
 

Po ndi ligi àteras
wikiquote.org - Karl Marx

Keynes naràt ca...

Chi pensaus a s'economia comenti e un'arti, aici e comenti pensaus a sa mùsica, forsis s'isteddu prus mannu (o unu de is prus mannus) chi at prodùsiu est John Maynard Keynes. No est brulla no, issu fiat diaveras una rock star de s'economia e mancai pàrgiat strambu, a ligi "The General Theory of Employment, Interest and Money" in calincuna manera, no est diferenti de ascurtai "The Dark Side of The Moon". Ddus mullonis po s'umanidadi funt.

J.M.Keynes in una fotografia liada de su New York Times

A bortas est spassiosu a circai de cumprendi is ideis de custus òminis mannus, ligendi is citatzionis insoru. Pagu fueddus ma prenus de sentidu. Labai una pariga de citatzionis de Keynes.

Contras a sa tontesa, fintzas is deus no tenint poderi. Nci iat a bolli su Sennori. Ma ndi iat a depi calai issu, no a mandai a su Fillu; no est tempus po is pipius.

Candu crescis, no candu nci atzuvas, est cussu su tempus de arresparmiai me in su Ministèriu de su Scussòrgiu.

Sa genti bregungiosa cun càrrigas de responsabilidadi, est una dannu po sa natzioni.

Chi a sa banca ddi depis centu sterlinas, tenis unu problema. Chi ndi ddi depis unu milioni, su problema est de sa banca.

Su capitalismu internatzionali scarrabèciu ma individualista abì si seus agataus comenti est acabada sa gherra, no est una grandu cosa. No est abillu. No est bellu. No est giustu. E no produsit sa cosa chi serbit. In pagu fueddus, no nosi praxit e seus inghitzendi a ddu schivai. Ma candu pensaus a ita fait a ddoi ponni in logu de cussu, abarraus in pensus.

Ma su tempus longu est una ghia mala po is afàrius de oindii. Andendi su tempus, seus totu mortus.

Su poderi de bessiri avesus a totu su chi nosi ingìriat, est unu sinnu de s'umanidadi.

Sa cosa traballosa no funt is bideis nobas, ma a ndi bessiri de is bècias.

Is economias podint e acostumant a sunfriri de una peca de domanda, chi acabat po ndi liai su traballu a sa genti. 

S'impunnada de s'economia a curregi a sola is pecas de sa domanda, chi s'agatat a beru, traballat a bellu e increscit. 

Po ndi ligi àteras

wikiquote.org - John_Maynard_Keynes