martedì 30 agosto 2016

Candu sa Sardìnnia curriat prus de is àterus e tocàt a marolla a dda ponni infatu.

Is sardus pensant sèmpiri chi totu sa cosa noba chi biint, calincunu ndi dd'apat bitida de continenti e nimancu a lestru meda, a pustis de unu bellu tempixeddu, "su tempus de sartai su mari" si narat.

E puru, chentze nimancu andai a si impruinai meda scorrovonendi me in su tempus antigu (e labai ca cosa si ndi iat a podi narai meda), sa Sardìnnia at bìviu una bella pariga (a sa sarda) de annus abì is cosas sartànt su mari giai, ma po andai de innoi a continenti, no a s'imbressi. Annus chi is sardus ant bìviu comenti e chi fessant sbeliaus e duncas parit chi no ndi ddis siat abarrau arregordu.

Fiant is annus de Internet, o mellus fiant is annus chi Internet inghitzàt a si incarai a su mundu.

In su mesi de austu de su 1993 (08/1993) su CRS4 (Centro di ricerca, sviluppo e studi superiori in Sardegna - Centru de circa, svilupu e stùdius superioris me in Sardìnnia) ponit in s'arretza su primu situ web in Italia (e su segundu in Europa): crs4.it. Nemus forsis ancora cumprendiat beni su poderi chi iat a ai tentu su www de innoxi a una pariga de annus, ca pariat chi fessat una cosa cun sa preneta de abarrai chistioni po unu nìciu.

Su 31 de su mesi de argiolas (31/07/1994) s'Unioni Sarda est su primu giornali in Europa a aproliai a s'arretza gràtzias a s'imprendidori Nicola Grauso e a su CRS4, mancu narau si bolit. Unu giornaleddu regionali, crètiu mai ddu ias a ai?

Su 3 de su mesi de idas de su 1994 (03/12/1994) Grauso aberrit me in Casteddu Video On Line, su primu internet provider (s'atividadi chi bendit sa connetividadi a sa genti) me in Italia.

Su 10 de su mesi de martzu de su 1995 (10/03/1995) Luca Manunza (circadori de su CRS4 in su tempus) fait sciri a su mundu, comenti bieis asuta (newsgroup comp.infosystems.www.announce) ca at scritu sa primu webmail. Sa primu de su mundu, cumprèndiu? Dda eis mai lìgiu una email sceti cun su browser? Certus ca ei, cun Tiscali, cun Gmail, cun su chi boleis: aberreis su browser, imbucais e ligeis. Ita si parit su sciri ca custa cosa est nàscia in Sardìnnia?


In su mesi de friàrgiu de su 1999 (02/1999) Tiscali inghitzat a donai sa connetividadi chentze abonamentu, obrighendi a totus is àterus providers italianus a fai su pròpriu.

E oi? A pustis de una filera de annus a primu puba, oi nosi tocat torra a ponni infatu a is àterus chi funt prus lestrus currendi e chi, po narai sa beridadi, parit puru chi ndi tèngiant prus gana de curri. Ma s'arretza iat a podi donai meda a sa Sardìnnia e custa borta forsis iat a fai a incungiai calincuna cosa puru, prus che s'àtera borta.
Mancai iat a fai a torrai a inghitzai abì nosi seus firmaus in su mentris chi is àterus ghetànt passus. Cun su domìniu cosa nosta, po ndi narai una: su puntuSRD. Is firmas seus ancora boddendi-ddas, ma su traballu chi abarrat de fai est totu po bosàterus, est a firmai: .srd #puntuSRD : un dominio per la Sardegna - unu domìniu po sa Sardìnnia - a domain for Sardinia



Po ndi sciri de prus:
L'innovazione, 20 anni fa [quando non c’erano le startup]. Luca Manunza: un pioniere del web. - FocuSardegna
Pietro Zanarini e il primo sito web italiano: "Testi e link, quanta novità in quella pagina" - Repubblica.it
1994-1996: un biennio cruciale nella storia di Internet e del giornalismo on-line - Storia e Futuro
In Rete senza abbonamento Si paga solo la telefonata - Repubblica.it

lunedì 15 agosto 2016

Apretziadura de is trassas - S'arti de sa gherra (9)

(Figura liada de pixabay)


Sun Tzu iat narau:

Sa faina militari importat meda po su Stadu.
Est chistioni de vida o de morti,
Su Tao de su scampu o de sa sciorrocadura.
Duncas tocat a dda mesurai beni.

Aici, tocat a dda mesurai faendi-ndi contu de cincu cosas,
Apretziai sa chistioni assimbillendi-dda a àteras
Po cumprendi su naturali cosa sua.

Sa primu cosa est su Tao, sa segunda est su celu, sa de tres est sa terra, sa de cuàturu est su generali, sa de cincu est sa manera.

Su Tao est su chi intzidat a sa genti a tenni su pròpriu scopu de chini guvernat,
Fintzas a no si ponni pensamentu de bivi o de morri, sceti po no ddu traixi.

Su celu portat su ying e su yang, fridu e callenti, comenti andant is stagionis.
Su ddu ponni infatu o ddi parai su corru a fronti, seberat a chini bincit.

Sa terra est su chi est artu e su chi est bàsciu, su chi est ladu e su chi est strintu, su chi est atesu e su chi est acanta, is atzas e su pranu, sa morti e sa vida.

Su generali est su sciri, sa fidi, is alientus e sa severidadi.

Sa manera est su sciri cumandai, su Tao de su assetiai s'esèrcitu e de is cosas postas a parti.

A pitzus de custas cosas
No nc'at generali chi no ddas apat intèndias arremonadas.
Su chi ddas connoscit beni at a binci.
Su chi no ddas connoscit at a perdi.

Aici, mesurendi is cosas cunfrontas a àteras,
Fait a ndi cumprendi su naturali.
Pregonta
Cali guvernanti sighit su Tao?
Cali generali est su prus àbili?
Chini cundrexit su celu e sa terra po su profetu cosa sua?
Chini sighit mellus sa manera e is cumandus?
Cali esercitu est su prus forti?
Cali funt is oficialis e is sordaus prus imparaus?
A cali parti premiant e punint cun prus giustesa?
Mesurendi custas cosas cunfrontas a àteras, fait a cumprendi a chini bincit e a chini perdit.

Sa faina militari sighit unu Tao de trassas
Aici, candu ses bonu a fai, fai comenti e chi no siast bonu.
Candu ses biatzu, fai comenti e chi siast stasiu.
Candu ses acanta, fai comenti e chi siast atesu.
Candu ses atesu, fai comenti e chi siast acanta.
Aici, candu su nemigu circat de ndi tenni profetu, para su latzu po ddu imbovai.
Candu est cunfùndiu, assaltilla-ddu.
Candu su nemigu tenit poderi, allaba-ti.
Candu est forti, lassa-ddu a perdi.
Candu est arrabiosu, intzulla-ddu.
Assaltilla-ddu candu no s'est aprontau.
Movi candu no est abetendi-ti.

Custas funt is trassas militaris bincidoras de is antigus.
No fait a ddas lassai in eredidadi chi no arribat s'ora.




No serbint a marolla is lìburus de economia po cumprendi s'economia.
A bortas bastat a ligi su chi scriiat prus de duamilla annus a oi sa genti a s'àteru càbudu de su mundu, po si nd'acatai de comenti is cosas andànt, andant e forsis ant a andai sèmpiri.


Sa primu parti dd'agatais innoi.
Sa segunda parti dd'agatais innoi. 

Sa de tres partis dd'agatais innoi.
Sa de cuàturu partis dd'agatais innoi.
Sa de cincu partis dd'agatais innoi. 
Sa de ses partis dd'agatais innoi.
Sa de seti partis dd'agatais innoi.
Sa de otu partis dd'agatais innoi.