Su Nobel 2015 : scedatzai a fini po cumprendi.

E ocannu puru est arribbada sa dii de su Nobel po s'economia. In su 2013 dd'iant partziu in tres, ocannu passau fiat tocau a unu frantzesu e ocannu invècias (lunis, su 12 de su mesi de ladàmini) dd'at bintu unu scotzesu, Angus Deaton (professori in sa Princeton University) po su traballu cosa sua a pitzus de comenti sa genti spàciat sa cosa, a pitzus de sa poberesa e de su stai beni.

Po cumbati sa poberesa e po ndi strantaxai una manera de fai stai beni a totus, tocat a marolla a castiai comenti sa genti est avesa a spaciai sa cosa e su chi prus at cumpudau is nùmerus (faendi-si agiudai puru de is computers, unu bellu arregallu de is ùrtimus annus) circhendi su càbudu de sa chistioni, est de seguru Deaton, comenti at nau sa Banca Svedesa candu at "ghetau sa grida" narendi ca su prèmiu dd'iat bintu issu.

Po annus, su sangunau Deaton, est bessiu a pillu in mesu a is àterus sangunaus de is economistas chi fiat capassu ca podiant binci su Nobel e mancai ddi fessit amancada una teoria a nòmini suu o una de cuddas scobertas chi faint connosci un'òmini in totu su mundu, is àterus economistas e totu narànt ca ddi minesciat a su pròpiu a binci, casi ca fiat issu chi ndi iat strantaxau sa manera de scedatzai a fini is nùmerus in economia, cosa chi imoi, prus e prus, acostumant a fai is àterus studiosus puru po fai torrai is contus.

A issu, cosas che mesurai is poberus comenti e genti chi tirat prus pagu de 1$ a sa dii, no ddi funt mai praxas, ca po si baghillai in mesu a chistionis fungudas aici, tocat a nci calai meda prus a fundu e no fait e pensai de arresolvi a lestru faendi unu fasci mannu de genti chi parit oguali ma oguali no est. 

Po nai, me is circas cosa sua at scobertu ca comenti crescit su tanti chi tirat sa genti, crescit sa sunstàntzia chi ddis donat su papai (is calorias) casi ca su dinari si ddus fait a papai mellus, ma custu fintzas a unu certu tanti (est craru po is arricus ballit prus pagu casi ca papant giai beni puru si no ddis crescit sa paga). Su malu est ca castiendi is nùmerus totus in pari (arricus e poberus) no ndi bessit a pillu cantu amelliorit su papai de is poberus candu ddis crescint is pagas, e po ddu scerai est tocau a arrefinai.

E forsis totu custu interessu po sa manera chi s'economia amelliorat sa vida ndi ddi benit de candu fiat piciocheddu, ca est nàsciu e pesau in Edimburgo, unu logu tristu e nieddu, narat issu, chi ddi faiat bisai de si fui a logu de mari e de soli.

Deaton est seguru ca po fai unu traballu bonu, tocat chi sa teoria nci arrennèsciat a sboddicai totus is pinnicas de is cosas chi acuntessint a beru, sinunca, si sa teoria no nci dda fait, est comenti e no ai fatu nudda e totu, ca no cumprendeus de ita seus chistionendi e ita seus castiendi.

In pagu fueddus, su de ocannu est unu Nobel a sa passièntzia de castiai beni is cosas, calidadi chi no tenint totus is economistas.

The Sveriges Riksbank Prize in Economic Sciences in Memory of Alfred Nobel 2015 - nobelprize.org
Nobel in Economics Given to Angus Deaton for Studies of Consumption - Binyamin Appelbaum - New York Times

Assaltillai cun su fogu - S'arti de sa gherra (5)

Sun Tzu iat nau :

In pagus fueddus, nc'at cincu maneras po assaltillai cun su fogu
A sa primu ddi narant "a pòniri fogu a sa genti"
A sa segunda ddi narant "a pòniri fogu a sa cosa posta a parti"
A sa de tres ddi narant "a pòniri fogu a s'achipàgiu"
A sa de cuàturu ddi narant "a pòniri fogu a is armas"
A sa de cincu ddi narant "a pòniri fogu a is magasinus"

Nc'at su tempus chi ddi dexit a pòniri fogu.
Nci funt is diis chi ddis dexint is fogus.
Su tempus chi ddi dexit est su tempus de sciugura.
Is diis chi ddis dexint funt cussus candu sa luna abarrat in mesu a is steddus de su Scarteddu chi scedatzat, de su Muru, de is Alas e de su Pranu de su Carru.
In custas diis movit su bentu.

Si su fogu pigat de aintru, assaltilla imoi e totu de foras.
Si su fogu est postu ma s'esèrcitu nemigu e assèliu, no assaltillis.
Curri abì sa pampa est prus arta:
Candu is nemigus si fuint e fait a ddus sighiri, sighi-ddus,
Candu no fait, firma-ti.

Si fait a pòniri fogu de foras, no abetis chi is bugonis cosa tua, agiudint de aintru.
Poni fogu po comenti est su tempus.
Si su fogu currit contras a su bentu, no assaltillis conca a su bentu.
Arregorda-ti-ndi ca si su bentu sulat meda a de dii, a de noti nd'at a calai.
Tocat a connòsciri comenti andant is cincu maneras de pòniri fogu
E a carculai su tempus chi nci bolit.

Aici, su chi portat su fogu po assaltillai mellus, at a bìnciri.
Su chi portat s'àcua po assaltillai mellus at a èssiri forti.
S'àcua fait a dda portai po partziri,
Ma no po ndi sciusciai totu.

Si imoi cumbatis po bìnciri, assaltillas e bincis,
Ma si no dda sighis fintzas a fundu, su chi nd'at a bessiri at a èssiri malassortau.
Sa preneta cosa tua at a èssiri che sa "arrichesa chi spàciat".

Fait chi s'arràbiu si furrit in prexu,
Fait chi sa sàngia si furrit in praxeri,
Ma unu stadu amodroxau no torrat biatzu,
Ni unu mortu torrat a biu.


No serbint a marolla is librus de economia po cumprèndiri s'economia.
A bortas bastat a lìgiri su chi scriiat prus de duamilla annus a oi sa genti a s'àteru càbudu de su mundu, po si nd'acatai de comenti is cosas andànt, andant e forsis ant a andai sèmpiri.

Sa primu parti dd'agatais innoi.
Sa segunda parti dd'agatais innoi. 
Sa de tres partis dd'agatais innoi.
Sa de cuàturu partis dd'agatais innoi.