lunedì 28 luglio 2014

Libbrus chi tocat a ligiri : S'arti de ndi scabbulliri s'arrexoni.

A unu ddi podit parriri fintzas spantu chi, in unu blog che custu, si finat a chistionai de unu libbru (unu libbrixeddu po nai sa beridadi) de Schopenhauer, casi ca non fueddat de economia, pagu ma seguru.
Ma S'arti de ndi scabbulliri s'arrexoni (L'arte di ottenere ragione, Arthur Schopenhauer - Adelphi, 1991) nc'intrat prus de cantu non si potzat pensai fintzas cun s'economia, ca abi ddoi at calincunu chi chistionat (o scriit) e aterus chi ascurtant (o ligint), tocat a marolla a nci dda pitcigai a cerriri a sedatzu totu su chi si incungiat.
Non est debadas chi ddu iaus giai biu ca su mali prus mannu de sa crisi est comenti nosi dd'ant contada ma forsis po dda fai cumprida iat a tocat a pensai ca su mali mannu est ca siaus nosu chi non nci dda aeus fata a dda cumprendiri sa crisi, nexi ca non nci dda faeus a scedatzai su chi nosi narant.
Alloddu Schopenhauer chi currit candu tzerriaus agitoriu e nosi amostrat 38 maneras diferentis po nci dda fai a ndi scabbulliri s'arrexoni chistionendi cun atera genti e a s'imbressi, puru comenti si fait a non si fai collionai dae genti chi sciit comenti si baghillai in su mari moviu de is fueddus.
Sterriri sa chistioni tua sene lassai su logu a is aterus po si ddoi acanciai e in su mentris invecias circai de t'acanciai a onnia pitica pinnica chi ti lassant scoberta is aterus, furriai s'arrexonamentu comenti ti andat beni a tui e poderai a is aterus acapiaus a strintu a manera chi non nci dda fatzant a scassai ca arriscas chi ti nci tirint, scudiri abi biis ca ddis increscit (mancari non scipiast su po ita) e cuai beni abi nci dda podint fai a ti ingolliri a tui issus, funt sceti una pariga de is cosas chi circat de nosi imparai a fai Schopenhauer.
Ma ndi ddoi at ateras meda e forsis una de is prus spassiosas (ca incapitat dintedii) est s'impreu de "is chi ndi sciint" po afortiai is arrexonamentus, cosa chi acostumaus a intendiri fintzas in butega : "dd'at nau su tali ca est studiau". Schopenhauer non tenit duda arremonendi-ddu che unu gioghiteddu a vili pretziu chi fait a manixai sceti cun sa genti chi non ndi sciit e totu o chi est aici mandrona de non nci dda fai a ndi strantaxai a sola is ideas suas.
Comenti pensais chi finat su libbru? Meg'e nai, a pustis de ai amostrau totu is intrallatzus chi fait a fai po incorrutzai s'arti de su fueddu a su bolliri cosa nostra iat a depiri nai : chistionai cun totus ca binceis a marolla!
Balla ca no, nc'at una manera sceti po binciri cun is fueddus : seberai sa genti chi fait a nci arrexonai, ca s'atera tocat a tenniri passientzia e a dda lassai a una parti, sa paxi ballit prus de sa beridadi, a bortas, comenti naraat Voltaire.


Si ddu boleis comporai
L'arte di ottenere ragione esposta in 38 stratagemmi - Amazon

sabato 12 luglio 2014

Su tempus benideru chi ponit salia in su nasu a s'economia.


Po tempus e tempus su pensamentu prus mannu de is politicus (e de is economistas puru) est stetiu sa scarsidadi, ca a sa genti ddi faiat abisongiu a tenniri meda de prus de su chi faiat a produsiri e non po nudda s'economia est arremonada che cudda scientzia chi studiat comenti scioberat sa genti candu si baghillat in mesu a sa pagu cosa. Ma, a su mancu po is stadus "arricus" (e non sceti po cussus po nai sa beridadi), oindii s'apubat craru craru, cantu sa cosa si siat furriada me is urtimus tempus. In America, po nai, ddoi at prus truddonis chi non genti morrendi de famini, parrit duncas chi non siat sa cos'e papai chi amancat. Est de cussu chi at arrexonau Lawrence H. Summers (unu economista americanu chi at fatu fintzas su Segretariu de su Tesoru po Clinton e duncas dda connoscit beni a s'America).

Su tempus benideru est ponendi salia in su nasu a s'economia : sa chistioni non est prus cantu tocat a produsiri, ma cantu trabballu tocat a fai po sa genti e chi siat trabballu in gratzia de Deus, non arrobilitedda po serbidoris.

Bastat a pensai a su chi est sutzediu in America cun sa messaritzia. 
In tempus de centu annus, is gerrunnaderis funt passaus dae prus de 1/3 a pagu prus de su 1% (non arribbant a su 2%). 
E po ita? Ca a sa messaritzia dd'ant fatu profetu meda totus is amelliorias tennicas chi dd'ant agiudada a cresciri a produtividadi cun sempiri prus pagu genti. Cosa chi at portau totu sa genti chi non ddoi tenit prus ita fai in su sartu a tramudai a tzitadi po agatai trabballu in sa manifatura o me is servitzius (a is stadus Americanus a ddus agiudai ddis est costau prus de 100 miliardus de $ me is urtimus dexi annus). E cun totu custu, su pensamentu prus mannu po sa messaritzia americana non est a produsiri unu tanti de cosa de papai chi ddu fatzat a totus (ca giai si ddus fait) ma a acuntentai messajus e gerrunnaderis chi funt abarraus trabballendi-ddoi, assegurendi-ddis pagas che scedosu.

Su chi est sutzediu a sa messaritzia est sutzedendi puru a is aterus cambus de s'economia, ca comenti narat Marc Andreessen (informaticu e imprendidori americanu, unu de is meris de Netscape) : su software est papendi-si-ndi su mundu («Software is eating the world»). Sa manifatura e is servitzius tenint una preneta mala, in ita-si-bollat-chi-siat parti de su mundu, ca po mori de totu custa tecnologia noba, sa genti chi ddoi trabballat at a essiri sempiri prus pagu. 

E sa cosa non iat a essiri nimancu mala meda si andaat che is ateras bortas, cun cambus nous de s'economia chi nci dda pitcigant a ndi surbiri totu sa genti chi s'agatat dae una dii a s'atera sene trabballu. Ma oindii funt prus is trabballus chi si perdint de is chi si guadangiant e duncas sa cosa non parrit posta beni.

Fait a castiai ita est sutzediu (o at a sutzediri) a is ominis cun un'edadi chi andat dae 25 a 54 annus (sempiri in U.S.A.) po cumprendiri cantu sa cosa pongiat pensamentu a beru. Unus 50 annus fait, de custus ominis, fiant sene fai nudda unu a pitzus de binti (1/20). In su mentris sa genti dda aeus studiada, ant imparau a trabballai mellus e prus a lestru e cun totu custu, parrit chi, candu sa crisi at a finiri (si mai at a finiri), de cussus ominis "25-54" is chi ant a essiri sene fai nudda, ant a essiri unu a pitzus de ses (1/6). 

E duncas sa cosa est cambiada e meda puru : a is guvernus ddis tocat a si ponniri a prumu passendi dae is abisongius de s'edadi industriali a is abisongius de s'edadi de s'informatzioni po podiri acuntentai a sa genti chi bolit trabballai cun su tantixeddu po biviri, faendi-ddis poderai sa dinnidadi issoru.


Po ndi sciri de prus
Lawrence H. Summers on the Economic Challenge of the Future: Jobs - The Wall Street journal