sabato 21 settembre 2013

Candu s'informatica stait in faci a is bancas : su Bitcoin.

Su Bitcoin (BTC/XBT o ฿) est una genia de dinari eletronicu, inventau in su 2009 dae unu (o forsis fiant una pariga) chi non si sciit nimancu a chini siat e chi est arremonau in totu su mundu cun su nomingiu de Satoshi Nakamoto.

Sa diversidadi de su Bitcoin cunfrontas a su dinari chi connosceus, est ca non est cumandau/guvernau dae un'autoridadi tzentrali (est manixau e poderau in pei cun una retza de nuus paris peer-to-peer fata cun totus is computer de chini bolit intrai in su sistema po ddu cresciri) e prus che totu ca non lassat arrastu de chini ddu manixat spendendi-ddu, incascendi-ddu o movendi-ddu.

Onnia Bitcoin est fatu cun unu biaxi de contus matematicus postus in pari in una faina stentosa chi si tzerriat "mining" (comenti e chi su dinari nou ndi ddu boghint deretu dae miniera) e chi est pensada po bessiri sempiri prus longa e prus grai comenti nci passat su tempus, po ita ca depit essiri sempiri prus grai a fai dinari nou (a ndi ddu bogai dae miniera), tenendi contu puru ca est stetiu giai firmau su tanti chi si podit ponniri a curriri in totu : prus o mancu 21 milionis. 
De prus non si nd'at a podiri fai mai e custu po ita ca su Bitcoin nascit po ndi tirai a chini-si-bollat-chi-siat su poderi de fai apretziai prus a baratu su dinari faendi-ndi ateru, sa chi tzerriaus svalutatzioni.

Sa retza (nuu po nuu), fait a castiadori de su tanti de dinari chi si ndi bogat dae miniera, ma fait puru a castiadori de comenti su dinari si movit dae unu nuu a s'ateru, scriendi in unu registru onnia novidadi, chi a pustit benit spedida, po fai a manera chi totus is nuus scipiant totu su chi est sutzediu a su dinari chi est currendi.
E biu ca custa faina est aici stentosa chi provat is fortzas a onnia nuu, prus o mancu onnia 10 minutus unu de is nuus de s'arretza chi at mandau novidadis a su registru (novidadis arricidas dae s'arretza), incasciat unu tanti (25 po immoi) de Bitcoin. Est aici chi si ndi bogat su dinari dae miniera.

Su Bitcoin (e is sordus de Bitcoin, chi si tzerriant satoshis) fait a ddu comporai paghendi-ddu cun ateru dinari in medas borsas de su mundu e prus che totu fait a ddu moviri dae unu salvadinari eletronicu a un'ateru passendi a suba de internet.
Biu ca non abarrat arrastu de comenti su Bitcoin si movit a traessu in sa retza, est meda circau po fai pagamentas de cosas pagu praxilis po sa giustitzia, ma a su imbressi, biu ca su chi si ballit est tropu pagu seguru (1฿ est passau dae 20$ a 250$ a 150$ in pagu prus de unu mesi) est fintzas unu dinari timiu.

Una novidadi aici manna e aici stramba chi arriscat de trumbullai su mundu de s'economia, nosi donat sa possibilidadi de incarrerai unu arrexonamentu a pitzus de su dinari, comenti ddu bieus, ita nosi parrit e comenti invecias est a beru, po ita ca su prus de sa chistioni est de sentidu.

Po ita ca su Bitcoin, est fillu de duus sballius mannus chi fait meda genti pensendi a su dinari :
  • pensant chi su perigulu prus mannu po s'economia siat s'inflatzioni e chi is bancas tzentralis fatzant dinari nou a scavuadura, sene si ndi acatai ca su tanti de dinari postu a curriri depit cresciri candu serbit a lungiri is arrodas a s'economia chi sinunca si iat a firmai;
  • pensant chi si potzat agatai una genia de dinari sentzeru, chi abarrit limpiu mancari sa genti ddu tochit cun su brutori cosa sua, sene pensai ca su dinari prus che una cosa est un'idei, una ferramenta chi ballit sceti po ita ca sa genti ddu arreconoscit e ddu arricit, ma bogau a foras de cussa genti non ballit nudda.
E a sa matessima manera, non sceti su Bitcoin est nasciu mali, ma est nasciu puru strupiau, cun duas pecas chi non faint a arresolviri e chi ddu pintant che unu dinari sene poderis:
  • non at a essiri mai arreconotu dae su stadu po ita ca est foras de sa possibilidadi de du guvernai e duncas non at a tenniri mai credibilidadi prena;
  • est cirdiu (su tanti chi at a essiri postu a curriri est giai firmau) ma s'economia (chi crescit lestra e aici lestra si torrat puru) tenit abisongiu sempiri de prus de flessibilidadi.
A nai sa beridadi una cosa futa Bitcoin nosi dda arregordat : ca s'economia po funtzionai ghetat fundatzionis a marolla a suba de calincuna cosa fidada, una Banca Tzentrali indipendenti o stiddiada de su poderi de su stadu, o mancari calincuna cosa peus, che s'isperu chi atera genti arreconnosciat su chi ballit unu dinari fatu in una retza de computers.


Po ndi sciri de prus
How does Bitcoin work? - The Economist explains
The Antisocial Network - Paul Krugman
Bitcoin is ludicrous, but it tells us something important about the nature of money - Neil Irwin
Adam Smith Hates Bitcoin - Paul Krugman

sabato 14 settembre 2013

Candu is impresas tramudant

De sa tramuda de is impresas (delocalizzazione, offshoring), chi non est ateru chi a nci portai s'atividadi (o una parti de s'atividadi) dae unu logu a unu ateru, s'arriscat sempiri de nci cumprendiri pagu cosa, po ita ca acostumaus a inghitzai a nd'arrexonai sene castiai is numerus, mancari is numerus siant sa cosa chi prus de is ateras axudat a cumprendiri, prus che totu chistionendi de economia.

Sa CGIA (Confederazione Generale Italiana dell'Artigianato) de Mestre at studiau sa tramuda de is impresas italianas (dae su 2000 a su 2011) e pagus tempus fait at amostrau s'arresultau e is numerus chi at coberau.
Pensendi-nci beni, non est chi apant bogau a pilu novidadis o cosas spantosas ma est berus ca faint spantu candu ddas poneus a pari cun is cosas chi pensaus de sciri e chi fatu fatu, mancari non siat nexi nostra, si faint fai bias fadditas cun sa beridadi.

E duncas circaus de ponniri a pari su chi scieus, cunformas a su chi sutzedit.

Una cosa chi scieus («sa nexi est de su stadu non de is impresas!») est ca is impresas si fuint dae unu logu abi totu funtzionat mali po circai de non nci perdiri lati e casiddu, po andai a unu logu abi totu funtzionat mellus : custu nosi portat a pensai duncas ca is atividadis tramudadas funt atividadis giai giai sene nimancu unu stiddiu de sanguini, chi ddis tocat a marolla a scioberai de serrai o a si nci fui in pressi.

Frassu. Est sa primu cosa chi narat su studiu de sa CGIA : sa crisi nd'at fatu calai (e meda!) su tanti de is impresas chi tramudant a ateru logu.
In su tempus chi andat dae su 2008 a su 2011 sa tramuda est crescia de su 4,5% ma dae su 2000 a su 2011 invecias sa tramuda est crescia de su 65% (a sa fini de su 2011 is postus de trabballus tramudaus funt stetius 1.557.000).

Po ita custu non fait spantu?

Ca a tramudai est unu investimentu (costat dinari), duncas sceti is impresas chi tenint dinari (atividadis sanas chi funtzionant puru in su logu abi funt nascias) podint scioberai de tramudai.

A su imbressi, un'atera cosa chi scieus («sa nexi non est de su stadu ma de is impresas!») est ca is impresas tramudant sempiri a logus abi is pagas funt prus bascias, po pagai sa genti prus pagu e nci guadangiai de prus.

Frassu custu puru, o mellus non est sa beridadi in prenu. 
Is impresas nci portant su trabballu abi sa produtividadi est prus arta e is pagas funt sceti una parti de su contu, una parti manna a beru, ma sceti una parti.

Sa CGIA nosi ddu narat craru : su logu abi is impresas italianas si funt movias de prus est sa Frantza : 2.562 impresas ant tramudau a innias. E a pagu tretu agataus is Stadus Unius de America (2.408 impresas ant tramudau) e a pustis sa Germania (2.099 impresas).

Po ita sa Frantza? E po ita is aterus duus logus puru? Sendi ca funt logus arremonaus po ddoi essiri pagas prus artas, arrexonendi cun su chi scieus sceti, su contu non torrat, ma aciungendi calincunu numeru is pubas s'acrarant.

De sa produtividadi ndi iaus giai chistionau, e iaus biu puru comenti nci siant maneras medas de contai sa media : una de custas est valori aciuntu produsiu / su tanti de is chi trabballant, cun su valori aciuntu chi ateru non est chi su chi abarrat candu ndi tiraus su chi costat a produsiri (puru is pagas) a su chi ballit su tanti produsiu.

E su pregontu (po ita sa Frantza?) agatat sa primu parti de sa sceda sua innoi , ca de custu puru ndi iaus giai chistionau.


Su graficu in susu dd'amostrat craru : dae su 2001 a su 2011 nimancu sa Germania non nci dd'at fata a binciri a sa Frantza po su tanti cresciu in sa produtividadi de sa manifatura e po is servitzius est abarrada secunda sceti contras a sa Spannia.
E funt cosas chi si scerant puru castiendi su trabballu de Daveri e Jona-Lasino chi amostrat comenti parrant acapiadas a pari (e a strintu) sa produtividadi italiana de sa manifatura cun sa tramuda de partis de sa produtzioni de su materiali dae arrefinai.

Sa CGIA nosi narat puru un'atera cosa : giai sa metadi in truncu (48,3%) de is impresas chi ant tramudau a foras de stadu funt impresas chi bendint in cantidadi (ingrosso) prus che totu produtus de sa manifatura, chi at tramudau meda prus pagu (28,6%).
Custu imperou, cun sa chistioni de sa produtividadi non nci dda faeus a ddu cumprendiri, po ita ca, po nai, su trabballu de Daveri e Jona-Lasino amostrat ca sa produtividadi de is servitzius e sa tramuda non parrint acapiadas a pari, duncas po ita tramudai su cumerciu si non serbit a nci guadangiai de prus?

Non est spantu nimancu custu : in unu logu che s'Italia cun su tanti domandau chi nc'est afungau cun sa crisi e s'austeridadi, cali mellus manera s'agatat po nci stichiri in mercaus nous (e duncas bendiri de prus) si non cussa de tramudai is atividadis deretas a foras?

Giai giai, sa cosa chi fait prus spantu pensendi-ndi est chi sa nexi non siat nin de is impresas nin de su stadu, bastat a cumprendiri ca s'arresultau chi circant is imprendidoris non est a trabballai mellus, ma sceti a nci guadangiai de prus, in ita-si-bollat chi siat manera.

Si non fessat una chistioni de numerus e de dinari non iat a essiri nimancu economia.

Po ndi sciri de prus
La crisi ha fermato la fuga delle nostre aziende - CGIA Mestre
Germany’s super competitiveness: A helping hand from Eastern Europe - Dalia Marlin
Offshoring, not enough to beat Italy's productivity slowdown - Francesco Daveri, Cecilia Jona-Lasinio

sabato 7 settembre 2013

Su mali prus mannu de sa crisi est comenti nosi dd'ant contada.

Cantu dannu nosi fait una cosa contada mali?

Est su chi at circau de cumprendiri William Oman (unu economista de su Roubini Global Economics) narendi puru ca custa crisi una cosa bella ndi dd'at bitida : sa possibilidadi de scoberriri cali funt is problemas fungudus de s'Europa.

Difatis dae su 2009 (candu sa crisi at inghitzau a s'intendiri) s'est intendia sceti una boxi : in su 1999 (a pustis de ai incasciau a s'€) is stadus a is orus de s'Europa ant inghitzau a arai a cuatru bois gratzias a tassus prus bascius e a una inflatzioni bascia aici e totu, ingraiendi su depidu issoru, prus che totu cussu publicu. Custu nc'at fatu scasseddai is pagas a susu e sa competitividadi a basciu portendi s'Europa de su cabu de basciu a ndi cassai sa sciustura prus manna.

E biu ca su mali parrit chi siat custu (aici dd'ant contau) non fait a si spantai chi medas tedescus pensant ca si nci dd'ant fata issus a fai mellus, puru s'Europa de su cabu de basciu nci dda podit fai.
E is guvernantis issoru aciungint a su contu sballiau puru sa solutzioni sballiada : tocat a ndi fai calai su depidu publicu e a fai flessibilidadi in su mercau de su trabballu po fai cresciri sa cumpetitividadi.

E custu non sceti atrotiat su chi pensant is guvernus de s'Europa, arribbendi a ddis fai nai ca funt cosa futa is politicas economicas cun arresultaus negativus, ma prus che totu amostrat ca su problema prus mannu de s'Europa non est economicu o politicu : est ca non si sciint is cosas.

Custa manera de contai sa crisi si ndi scarescit duas cosas mannas meda : a una parti is diversidadis chi s'agataant giai a in antis de s'€ intra is stadus de s'Europa (cabu de susu e cabu de basciu) e a s'atera parti su graiori de s'integratzioni finantziaria chi nci dd'at fata a fai cresciri de prus puru is diversidadis e chi invecias (naraant) iat a ai depiu fai a s'imbressi.

A ghetai nexi a is europeus de su cabu de basciu, nc'at pagu cosa dae nai, cumbenit meda.

E is guvernus de is stadus a is orus de s'Europa non est chi nexi non ndi tengiant (po ita ca a beru sa corrutzioni, is leis debilis e aici sighendi ant agiudau a fai unfrai is bullucas immobiliaris) ma sa chistioni de sa crisi est meda prus funguda e pertocat totu cussu dinari chi at inghitzau a curriri candu su mercau est bessiu unu sceti e chi po nai sa beridadi is guvernus teniant pagu possibilidadi de poderai in foras, castiendi puru su chi est stetia sa globalizatzioni finantziaria, chi est inghitzada annus fait.

Is numerus (de su 2009) amostrant su chi est sutzediu deaveras e su poderi chi at tentu totu cussu tanti de dinari chi pistincaat dae unu stadu a s'ateru.
Amostrant ca su depidu chi est cresciu (inghitzendi dae su 2000) est su depidu privau (cussu asulu in su graficu asuta), non cussu publicu (cussu arrubiu in su graficu asuta) e custu depidu at atzitzau is bullucas immobiliaris in Irlanda e Spannia, chi candu si funt tzacadas ant atacau su mali e ant atzopiau is bancas europeas.


Totu custu tanti de dinari moviu dae is bancas de su coru (cussas tedescas, cussas frantzesas, cussas inglesas) conca a is bancas de is orus de s'Europa (Irlanda e Spannia prus che totu) at permitiu chi is stadus de su cabu de susu apant potziu ameliorai sa competitividadi issoru e is esportatzionis conca a basciu, in su mentris chi a is orus de s'Europa sa vida abarraat cun sa matessima calidadi mancari fessat inghitzada sa deindustrializzatzioni.
Aici si apubat beni su po ita de su poderi de is tedescus, chi in totus custus annus ant sighiu a cresciri candu is aterus si torraant, faendi propiu una genia de re-industrializatzioni, cun is arregulas de su mercau chi ddus faiant guadangiai ponendi a curriri in su cabu de basciu is arrespramius issoru.

Sa tristura de custu contu nasciu sballiau est ca est arrovinendi propiu su chi s'Europa depiat essiri.


Po ndi sciri de prus
Europe’s Destructive Creation: Why the Euro’s Biggest Problem is the Flawed Crisis Narrative - William Oman

mercoledì 4 settembre 2013

Trassas po atacai - S'arti de sa gherra


Sun Tzu iat nau : in pagus fueddus, custa est sa manera de aprontai sa faina militari.

Unu arresultau prus bellu est a conchistai sentzeru su stadu nemigu.
A ndi ddu sciorrocai est unu arresultau prus malu.

Unu arresultau prus bellu est a cassai totu unu esertzitu sentzeru.
A ddu sperdiri est unu arresultau prus malu.

Unu arresultau prus bellu est a cassai totu unu batallioni sentzeru.
A ddu sperdiri est unu arresultau prus malu.

Unu arresultau prus bellu est a cassai totu una cumpangia sentzera.
A dda sperdiri est unu arresultau prus malu.

Unu arresultau prus bellu est a cassai totu una scuadra sentzera.
A dda sperdiri est unu arresultau prus malu.

Duncas a binciri centu bortas in centu batallas non amostrat sa mellus abilidadi.
A binciri a s'esertzitu nemigu sene cumbatiri amostrat sa mellus abilidadi.

E aici, sa primu cosa est a fai atropeliai su nemigu cun trassas e totu.
Sa de duas est a ndi ddi sciusciai is acordius chi tenit.
Sa de tres est a atacai s'esertzitu suu.
Su peus scioberu est a incortillai is tzitadis afortiadas.

Sa manera po atacai is tzitadis afortiadas.
Aprontendi turris po incortillai e carrus cobertus nci bolint a su mancu tres mesis.
Puru po arrepreniri e fai sa terra paris nci bolint tres mesis.
Si su generali perdit contras a s'arrabiu cosa sua e totu e nci mandat a is ominis suus contras a is murus comenti e formigas callagalla, sa de tres partis de issus ant a morriri sene nci dda fai a conchistai sa tzidadi.
Custu sutzedit cun atacus fatus aici.

Tocat a sciri ca po binciri serbint cincu cosas :
tocat a sciri candu est ora de cumbatiri e candu non est ora;
tocat a sciri ghiai unu esertzitu mannu cantu unu piticu;
si bincit candu chini cumandat e chini sighit portant su propiu sentidu;
si bincit candu est totu aprontau po onnia corpu chi ndi podit beniri;
si bincit candu si tenint unu generali capassu e unu soberanu chi non si fichit.
Custas cincu cosas funt su Tao chi fait binciri.

E aici, in sa faina militari :
si connoscis a su nemigu tuu e a tui e totu, nimancu in centu batallas at a essiri perigulosu;
si non connoscis a su nemigu tuu ma connoscis a tui e totu, is possibilidadis cosa tua de binciri funt ogualis a is de perdiri;
si non connoscis nin a su nemigu tuu e nimancu a tui e totu, onnia batalla po tui at a essiri a perdiri sceti.


Non serbint a marolla is librus de economia po cumprendiri s'economia.
A bortas bastat a ligiri su chi scriiat prus de duamilla annus fait sa genti a s'ateru cabudu de su mundu, po si nd'acatai de comenti is cosas andaant, andant e forsis ant a andai sempiri.